GÖRELİLİK NEDEN VAROLMAK ZORUNDA (1)


Işık hızına yaklaşan hızlarda uzay ve zamanın davranısları gercekten de tuhaflasır…

Ancak bu davranışların kimse icin sürpriz olmasına da gerek yok. Her ne kadar doganın yavas kulvarındaki gündelik deneyimlerimiz bize , bir kişinin zaman aralıgının bir başkasının zaman aralıgı ve bir kişinin uzay aralıgının da bir başkasının uzay aralıgı ile aynı oldugunu ögretmiş olsa da , aslında bu konudaki inançlarımız oldukça temelsiz varsayımlara dayanmaktadır.

Zamanı ele alalım. Tüm yaşamınızı zamanı tanımlamak icin boş yere harcayabilirsiniz.Öte yandan Einstein tek kullanıslı olanın , pratik bir tanım oldugunu fark etti.Zaman aralıklarını saatlerimizle ölçeriz.Dolayısıyla Einstein da ” Zaman, bir saatin ölçtügü  şeydir ” demiş ( işte , bazen apaçık ortada olan bir durumu ortaya koymak icin dahi olmak gerekebiliyor🙂 )

Eger herkes iki olay arasında ayni zaman aralıgını ölçecek olursa, bunun anlamı herkesin saatinin aynı hızda işledigi olacaktır.Ancak bu hemen hic bir zaman olmaz.Çalar saatiniz biraz yavaş çalışırkern , kol saatiniz biraz hızlı olabilir.Günümüzde , saatlerimizi arada bir ayarlayarak gündelik problemlerin üstesinden gelmeye calısıyoruz. Örnegin , birine saatin kaç oldugunu soruyor ve ayarlıyoruz.Ya da Tv de her saat başı gelen bip’leri bekliyoruz.Ancak bu bipleri kullanırken farzettigimiz nokta , Tv studyosundan gönderilen bip’lerin radyomuza ulaşmasının hic bir zaman almaması.Radyoda spikerin saatin 6 oldugunu söyledigini duydugumuzda , basit bir sekilde saatin 6 oldugunu kabul ediyoruz.

Gönderimi hic zaman almayan bir sinyalin sonsuz hızla yol alması gerekir.Hic zamanın gecmemesi ve sonsuz hızda yol alma tümüyle eşdegerdir.Fakat Evren’imizde sonsuz hızla yol alabilen hiç birşey olamadıgını da biliyoruz.Aslında, cıplak gözle görülmeyen bir ışık türü olan radyo dalgalarının hızı öylesine yüksektir ki , vericiyle aramızdaki iletişimde herhangi bir gecikme fark etmeyiz.

Radyo dalgalarının mesafeleri sonsuz hızda kat ettigine yönelik düsüncemiz , her nekadar yanlış olsa da , şartlar göz önüne alındıgında o kadar da kötü bir varsayım sayılmaz.Peki ama vericiyle aramızdaki mesafe artarsa ne olur ? Diyelim ki , verici Mars’taysa ?

Dünyaya en yakın oldugu noktada , Mars’tan gönderilen bir sinyalin bize ulaşması 5 dk alır.Mars radyosundan bir spikeri saatin 6 oldugu söylerken yakalar ve saati 6 ya ayarlarsak , bu yanlış olacaktır.Yapamamız gereken sinyalin gönderim süresini hesaba katmak ve saatimizi 6:05’e ayarlamaktır.

Tabii burada her şeyin dayandıgı nokta , Mars’tan gönderilen sinyalin ulaşma süresinin bilgimiz dahilinde olmasıdır.Pratikte bu sürereyi , Dünta’dan Mars’a sinyaş gönderip yankısını dinleyerek cıkarabiliriz.Sinyalin bize dönmesi 10 dk aldıgında , aramızdaki iletim süresinin de 5 dk oldugunu anlarız.

Bu baglamda , sonsuz hızlı iletim yollarından yoksun olmamız , saatlerimi senkronize etmede bir sorun yaratmaz.Işık sinyallerini ileri-geri göndererek ve gecikmeleri hesaplayarak bu yapılabilir.Buradaki sorun  , bu yöntemin ancak herkes sabit oldugunda yarayacak olması.Ancak Evrendeki her bir kişi diger herkese göre hareket halindedir , ve de hareket halindeki gözlemciler arasında ışık sinyalleri göndermeye basladıgımız anda, ışık hızının degişmezliği ciddi bir karmasaya neden olur.

Öncelikel , Dünya ve Mars arasında bir uzay mekigi oldugunu ve bu mekigin , Dünya ve Mars’ın duragan görünmesine neden olacak kadar hızlı yol aldıgını düsünelim.Ve az önce oldugu gibi , bir kez daha Mars’a bir radyo sinyali gönderdiginizi ve Mars’a carpan bu sinyali tekrar Dünya üzerinde aldıgınızı varsayalım.Sinyalin gel-git seferi 10 dk süreceginde , sinyalin Mars’a vardıgını ancak 5 dk sonra anlarsınız.Bir kez daha Mars’tan saatin 6:00 oldugunu söyleyen bir sinyal aldıgınızda , yaşanan gecikmeyi hesaba katarak saatin 6:05 oldugunu cıkarırsınız.

Şimdi de , siz Dünya üzeridnen sinyali gönderdiginiz anda , tam gaz Mars’a dogru yola cıkmıs olan uzay mekiği icin duruma bakalım.

Mekikteki bir gözlemci radyo sinyalinin Mars’a vardıgını ne zaman görür ?

devam edecek

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: